و در آب فرو نشيند و رنگش به سرخى مىزند بهتر است . از هليلهء چينى هرآنچه نوك دارد خوب است . مزاج : گويند هليلهء زرد از هليلهء سياه گرم‌تر است . گويند : هليلهء هندى كمتر از هليلهء كابلى سرد است . همه اقسام هليله در اول سرد و در دوم خشكند . خاصيت : همه انواعش در بيماريهاى مراره نافع است . آرايش : هليلهء سياه‌رنگ و رو را زرد گرداند . دمل و جوش : همه انواع هليله در معالجهء جذام مفيدند . سر : هليلهء كابلى دواى سردرد است و حواس و هوش و عقل را نيرو دهد . چشم : هليلهء زرد در سست شدن جسم معالج است و اگر در چشم كشند مواد سيلانى را قطع كند . سينه : خوردن آن تپش و علت ناشى از ترس را دواست . اندامان غذا : هليله عموما و بويژه دو نوع سياه آن و علىالخصوص پروريده - مرباى آنها تقويت معده كنند . و سستى معده را از بين ببرند و معده را دباغ دهند و تنقيه كنند و خشك نمايند و كمك هضم طعامند . هليلهء زرد دباغ خوبى براى معده است . سياه هم همينطور است . اما هليلهء چينى در اين عمل از كابلى ناتوان‌تر است . هليلهء كابلى نوعى دل بهم خوردن بدنبال دارد . ولى در علاج استسقا سودمند است . اندامان دفعى : هليله‌هاى كابلى و هندى با روغن زيتون بجوشند شكم بند آرند . هليلهء زرد براى بيرون راندن صفرا و بلغم اندكى خوب است . هليلهء سياه سودا را بيرون آرد و در علاج بواسير مفيد است . هليلهء كابلى سودا و بلغم را خارج كند . گويند هليلهء كابلى داروى قولنج است . محلول هليلهء كابلى كه براى اسهال باشد از پنج تا يازده درهم تجويز شده و اگر خيس نشده خورند بايد از دو درهم تجاوز نكند . و من مىگويم از دو درهم تجاوز كند زيانى نمىرساند . و بر اين عقيده‌ام كه اگر هليلهء زرد را بكوبند و در آب حل كنند مىتوانند تا ده درهم و بيشتر هم بخورند . تبها : هليلهء كابلى در علاج تبهاى كهنه مفيد است . هيل‌بوا ( هال‌بوا ) : كه همان خيربوا است . و از قاقله لطيف‌تر مىباشد . مزاج : در اول گرم و در سوم خشك است . اندامان غذا : كبد و معدهء سرد را توان بخشد . و براى هضم طعام بسيار مفيد است . هزارجشان : ميوه‌اش به خوشه‌هايى شبيه است و دباغان به كار مىبرند . هزارجشانى كه نزد داروسازان است قطعات چوبى است كه به شفتالو شبيه است . و در اولين مرحلهء خائيدن بىمزه است و بعدا تلخى آن پديد آيد . شرح آن را در بحث از فاشرا خواهيم داد . كه در فصل فاء آيد . هندبا ( كاسنى ) : كاسنى بيابانى و كاشتنى است . نوعى از كاسنى برگش پهن و برخى برگ باريك است . كاسنى كنش كاهو دارد ، ليكن گويند همه خاصيتهاى كاهو را در بر ندارد . اما بعقيدهء من هرچند در خاموش نمودن گرمى و در قوت غذايى از كاهو كمتر است در باز كردن و علاج انسدادهاى كبد از كاهو فعال‌تر است . گزينش : در سود رساندن به كبد هرچه تلخ‌تر بهتر است . مزاج : در آخر اول سرد . كاسنى خشك در اول سرد است و كاسنى سبز در آخر اول تر است . كاسنى كاشتنى سرد و مرطوب‌تر از بيابانى است . كاسنى در تابستان بيشتر تلخ‌مزه مىشود و گرايش به نوعى حرارت پيدا مىكند كه كنش خود را از دست مىدهد . كاسنى بيابانى كه همان طرخشقوق است از كاسنى كاشتنى كمتر رطوبت دارد . خاصيت :